رازهای کیهان در ۲۰۲۶؛ از شگفتیهای دنبالهدار میانستارهای تا سیارات «پُفکی» فراخورشیدی
سال ۲۰۲۶ برای جامعهی اخترشناسی و علوم فضایی، سالی پربار و پر از کشفیات حیرتآور بوده است. تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) با ثبت دقیقترین دادهها از ترکیب شیمیایی دنبالهدار میانستارهای «۳I/ATLAS»، پرده از رازهای شگفتانگیزی برداشته است که میتواند درک ما از شکلگیری منظومهی شمسی و حتی کل جهان را متحول کند. این دنبالهدار که سومین جرم میانستارهای شناساییشده در تاریخ بشر محسوب میشود， با عبور از کنار خورشید در دسامبر ۲۰۲۵، فرصتی بینظیر را برای اخترشناسان فراهم کرد تا با استفاده از ابزار NIRSpec تلسکوپ وب، به بررسی ترکیبات شیمیایی آن بپردازند.
نتایج این بررسی که در مجلهی Nature منتشر شده، پژوهشگران را شگفتزده کرد. دادههای وب نشان داد که دنبالهدار ۳I/ATLAS دارای سطوح استثنایی بالایی از دوتریوم (هیدروژن سنگین) است؛ حدود ۳۰ برابر بیشتر از آنچه در دنبالهدارهای منظومهی شمسی مشاهده میشود. این یافته نشان میدهد که این دنبالهدار احتمالاً در یک سامانهی بسیار سرد، حدود ۱۰ تا ۱۲ میلیارد سال پیش و در دوران «ظهر کیهانی» (غیر مجاز می باشدmic Noon) – زمانی که شکلگیری ستارگان در اوج خود بود – شکل گرفته است. به گفتهی مارتین کوردینر، اخترشیمیدان مرکز پرواز فضایی گادرد ناسا و نویسندهی اصلی این مطالعه، این کشف نه تنها بینش مستقیمی از آن دوران دور و مکان شکلگیری این دنبالهدار ارائه میدهد، بلکه به ما میآموزد که منظومهی شمسی ما چقدر میتواند منحصربهفرد باشد.
در کشفی دیگر، مأموریت TESS ناسا دو سیارهی فراخورشیدی جدید را شناسایی کرده که به عنوان «پُفکیترین» سیارات تاریخ شناخته میشوند. این سیارات که TOI-791 b و TOI-791 c نام دارند، به اندازهی مشتری بزرگ هستند اما جرمی معادل تنها ۳ و ۵.۹ درصد جرم مشتری دارند؛ چگالی آنها به اندازهی پشمکندوی نخی است. این سیارات که در فاصلهی ۱,۱۱۳ سال نوری از زمین قرار دارند، با مدارهای طولانی ۱۳۹ و ۲۳۲ روزه به دور ستارهی خود میچرخند و دانشمندان آنها را «معمایی برای حل» دربارهی نحوهی شکلگیری سیارات غولپیکر میدانند. همچنین تلسکوپ جیمز وب موفق به شناسایی بخار آب در جو سیارهی فراخورشیدی فوقداغ WASP-18b شده است؛ سیارهای ۱۰ برابر جرمتر از مشتری که هر ۲۳ ساعت یک بار به دور ستارهی خود میچرخد و دمایی حدود ۲,۷۰۰ درجه سانتیگراد دارد. با وجود این گرمای شدید که میتواند بیشتر مولکولهای آب را متلاشی کند، حساسیت فوقالعادهی وب توانسته است ردپای آب را در لایههای مختلف جو این سیاره شناسایی کند.
برای آشنایی با جدیدترین اکتشافات علمی و شگفتیهای دنیای ستارهشناسی و کیهانشناسی، اروساینس را دنبال کنید. همچنین میتوانید آخرین مطالب حوزهی اخترشناسی و فضا را در این وبسایت مطالعه کنید.
برچسب: ،
